گیاه دارویی صبر زرد، معروف به آلوئه ورا، از گونه های مهم دارویی است كه كاشت آن از زمان های گذشته در مناطق گرم و خشك رواج داشته و برای درمان انواع بیماری ها بكار می رفته است. در ایران، در چند سال اخیر، طرح كشت و تكثیر این گیاه بطور جدی دردست بررسی و اجرا است و در حال حاضر پروژه تكثیر این گیاه از طریق كشت بافت به اتمام رسیده و مرحله تجاری آن نیز در حال انجام است.

● تاریخچه كاشت گیاه آلوئه ورا به چه زمانی بازمی گردد؟
▪ گیاه دارویی آلوئه ورا، از انواع گیاهان چندساله است كه كاشت آن از هزاران سال پیش در مناطق مختلف دنیا رواج داشته و در طب سنتی مورد توجه بوده است. در كشورهای خارجی كاشت و بهره برداری این گیاه در حجم انبوه از سال ۱۹۹۶ آغاز و حجم معادلات تجاری آن در ۱۰ سال گذشته از ۲۵ میلیارد دلار به ۱۱۰ میلیارد دلار رسیده است. در ایران نیز، كاشت این گیاه از حدود سه سال پیش آغاز شد و از اوایل امسال طرح كاشت این گیاه در حجم انبوه در حال اجراست.


● مشخصات ظاهری گیاه صبر زرد چیست و در چه مناطقی یافت می شود؟
▪ این گیاه چند ساله دارای برگ های گوشتی با ظاهر بوته ای انبوه است، ارتفاع آن در حدود ۵۰ تا ۶۰ سانتی متر است و برگ های نیزه ای مانند دارد. آلوئه ورا در مناطق گرمسیری و جنوبی كشور بیشتر یافت می شود و در مناطقی كه دارای منابع آبی كمی هستند، به راحتی قابل كاشت است.


● موارد استعمال این گیاه در گذشته به چه صورت بوده است؟
▪ گیاه آلوئه ورا از زمان های قدیم برای درمان بسیاری از بیماری های مختلف به كار می رفته است و تاریخچه استفاده از این گیاه در طب سنتی به ۱۵۰۰ سال قبل از میلاد مسیح(ع) می رسد كه از آن برای درمان ناراحتی های پوستی و به عنوان ملین و رفع عفونت ها استفاده می شده است.


● كشت و تكثیر گیاه صبر زرد در حال حاضر به چه صورت انجام می شود؟
▪ كشت این گیاه از طریق بذر یا پاجوش انجام می گیرد اما تكثیر از طریق بذر با مشكلاتی از جمله تغییرات ژنتیكی گیاه همراه است. بدین معنا كه محصول هر سال با سال قبل تفاوت پیدا می كند اما در روش كشت از طریق پاجوش، تكثیر گیاه به سرعت انجام می شود. در این روش كشت، در هر گیاه دو ساله در مدت شش ماه، یك تا سه پاجوش ایجاد می شود و در مدت زمانی كوتاه می توان مزرعه را دو برابر كرد. در حال حاضر در دنیا تكثیر این گیاه از طریق كشت بافت انجام می شود. این روش بسیار پرسرعت است و با استفاده از این روش، سرعت تكثیر ۳۰ تا ۱۰۰ بار بیشتر می شود و ظرف مدت شش ماه می توان ۱۰۰ پایه گیاه تولید كرد.


● در حال حاضر كشت گیاه آلوئه ورا به صورت انبوه در چه مناطقی صورت می گیرد؟
▪ در مرحله تجاری كشت آن در مناطق مختلفی از تهران، شهریار و كرج انجام می شود. در بعضی مناطق كشت و تكثیر گلخانه ای صورت می گیرد.


● چه مشكلاتی در فرآیند تولید وجود دارد؟
▪ مشكل خاصی در فرآیند كشت و تولید وجود ندارد. تنها برخی هزینه های ظاهری مانند هزینه هایی كه صرف نیروهای خدماتی و افراد متخصص در مسیر تولید می شود كمی زیاد است اما بطور كلی كاشت این گیاه مزایای زیادی دارد.


● در زمینه تولید، چه فرآورده هایی ارائه می شود؟
▪ در حال حاضر، فرآورده های مختلف این گیاه در صنایع مختلف غذایی (انواع نوشابه ها، كمپوت و ...) صنایع آرایشی و بهداشتی (انواع كرم ها، لوسیون، شامپو، صابون و شوینده ها و ...) و صنایع دارویی (كپسول، قرص جوشان و ...) در جهان تولید و عرضه می شود. در حال حاضر این گیاه از سوی تولید كننده خریداری می شود و ژل نهفته در برگ های آن در تولید محصولات دارویی، آرایشی و بهداشتی به كار می رود. تاكنون بیش از دو هزار فرآورده بهداشتی و آرایشی و بیش از ۱۰۰ نوع ماده دارویی از تركیبات این گیاه تولید شده است.


● شیوه استفاده از این گیاه در صنعت داروسازی به چه صورت است؟
▪ شیرابه خشك این گیاه، دارای ۱۵ درصد مشتقات هیدرو الكی آنتراسن است كه بلافاصله پس از قطع برگ شروع به خارج شدن می كند. این شیرابه محتوی مقادیری از روغن های فرار و رزین است كه در ساخت انواع داروها بكار می رود. همچنین ژل موجود در برگ ها خاصیت دارویی دارد و برخلاف صمغ ها فاقد چسبندگی است.


● خواص درمانی گیاه صبر زرد چیست؟
▪ از گیاه آلوئه ورا در روش های درمانی به صورت خوراكی و موضعی استفاده می شود. شیره برگ دارای آنتراكینون است و به عنوان ملین به كار می رود. كاهش قند خون، بهبود التهابات دستگاه گوارش، التیام زخم های پوستی، قابلیت جذب اشعه فرابنفش، جلوگیری از آفتاب سوختگی و تسریع التیام زخم های سوختگی درجه یك و دو از كاربردهای درمانی این گیاه است. از این گیاه در ساخت انواع كرم های مرطوب كننده، جوان كننده های پوست و درمان آكنه استفاده می شود.


● آیا مصرف این گیاه عوارضی هم دارد؟
▪ تاكنون گزارش علمی مبنی بر احتیاط در مصرف آن یا عوارض مصرفی این گیاه ارائه نشده است، اما توصیه می شود این گیاه در دوران بارداری و شیردهی به صورت خوراكی مصرف نشود. همچنین آب زرد رنگ تلخ تهیه شده از گیاه برای مصرف پوستی استفاده نشود. نكته دیگر، عدم استفاده از شیرابه بیرونی بخش سبزرنگ گیاه است كه در صورت مصرف دچار تحریكات شدید گوارشی می شود.


● گیاه آلوئه ورا در گلدان و فضای خانه قابل كاشت است؟
▪ كاشت و نگهداری این گیاه در فضای آپارتمان بسیار ساده است. برای كاشت باید بوته گیاه را خریداری كرد؛ در مكانی كه نور شدید نباشد با آبیاری كم می توان در منزل آن را پرورش داد.


● طریقه استفاده از آن، در صورت كاشت داخلی چگونه است؟
▪ برای استخراج شیره، یك تكه از برگ را بریده و از قسمت میانی آن را باز كرده و شیره از آن خارج می شود. قبل از استخراج شیره بهتر است برگ های گیاه شسته شوند. همچنین قبل از مصرف خوراكی باید پوسته سبز آن را به مدت نیم ساعت در آب انداخت تا تلخی گیاه از بین برود.


● مدت زمان نگهداری شیره یا برگ ها پس از قطع، چه اندازه است؟
▪ در صورتی كه این گیاه از طریق تولید در منزل مورد استفاده قرار گیرد، مدت زمان مصرف آن حداكثر سه تا چهار روز پس از استخراج شیره است. در غیر این صورت آلودگی های محیطی، جذب گیاه شده و خواص درمانی آن را از بین می برد.


● ارزیابی كاشت، تكثیر و تولید این گیاه و محصولات آن در ایران به چه صورت است؟
▪ شمار محصولات جدید آلوئه ورا، رو به افزایش است و با توجه به اهمیت گیاهان دارویی در تولید تركیبات مورد نیاز در صنایع داروسازی و لوازم آرایشی-بهداشتی، لزوم تحقیق بیشتر درباره جنبه های مختلف تولید این گیاه ارزشمند احساس می شود.
هم اكنون، طرح های مختلفی برای تولید و تكثیر این گیاه در حجم انبوه در دست بررسی است و امید است در آینده نزدیك بتوان تولید این گیاه را به میزان قابل توجهی رساند.


● پیشرفت صنعت گیاهان دارویی در ایران چگونه بوده است؟
▪ در حال حاضر، تولید گیاهان دارویی در حال توسعه است. در دو سال اخیر، مجوز تولید ۸۰ داروی گیاهی از طرف وزارت بهداشت ارائه شده بود كه این میزان هم اكنون به ۳۰۰ قلم رسیده است. همچنین روش های مختلف گیاه درمانی و گسترش طب سنتی در دست بررسی و اجراست.